Một số nguyên tắc dịch thuật tiếng Anh cơ bản và các quy tắc ngữ pháp viết tiêu đề báo chí tiếng Anh

    Trong sự phát triển kinh tế quốc tế ngày nay thì dịch thuật đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Tuy nhiên, do sự khác nhau về đặc trưng giữa 2 ngôn ngữ tiếng Anh và tiếng Việt cùng với sự khác biệt về văn hóa mà trong quá trình chuyển ngữ các văn bản, các câu văn từ tiếng Anh sang tiếng Việt mà nhiều người dịch gặp phải không ít khó khăn, dẫn tới dịch sai, dịch chưa sát ý. Do đó, người dịch thuật phải hiểu rõ các nguyên tắc dịch thuật thì bản dịch mới chất lượng.

Ths. Lê Thị Thành Vinh – Tổ Ngoại ngữ

1. Đặt vấn đề

   Trong sự phát triển kinh tế quốc tế ngày nay thì dịch thuật đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Tuy nhiên, do sự khác nhau về đặc trưng giữa 2 ngôn ngữ tiếng Anh và tiếng Việt cùng với sự khác biệt về văn hóa mà trong quá trình chuyển ngữ các văn bản, các câu văn từ tiếng Anh sang tiếng Việt mà nhiều người dịch gặp phải không ít khó khăn, dẫn tới dịch sai, dịch chưa sát ý. Do đó, người dịch thuật phải hiểu rõ các nguyên tắc dịch thuật thì bản dịch mới chất lượng. Ngoài ra, việc đọc báo tiếng Anh do người bản xứ viết là thói quen tốt và không thể thiếu để trao dồi kiến thức và ngôn ngữ tiếng Anh. Hiểu tường tận tiêu đề báo chí tiếng Anh sẽ giúp tiên đoán được ít nhiều phần nội dung bài báo tiếng Anh này.  Bài viết trình bày nguyên tắc dịch thuật tiếng Anh cơ bản và các quy tắc ngữ pháp viết tiêu đề báo chí tiếng Anh.

2. Nội dung

2.1. Nguyên tắc dịch thuật tiếng Anh cơ bản

2.1.1. Tuyệt đối không dịch một cách máy móc, cứng nhắc

   Đây là nguyên tắc quan trọng nhất trong dịch thuật nói chung. Khi tiến hành dịch một đoạn văn bản, có hai quá trình được thực hiện lần lượt, đó là tiếp nhận và diễn đạt. Điều này có nghĩa người dịch phải đọc hiểu đoạn văn bản cần dịch sau đó mới tiến hành dịch. Hãy cố gắng hiểu chính xác nội dung đoạn văn bản rồi diễn đạt lại theo ý hiểu của mình, tuyệt đối không dịch bằng cách “thay từ” (hãy dịch nghĩa chứ không dịch từ). Do đó, đối với dịch Anh – Việt đòi hỏi người dịch phải có vốn tiếng Việt phong phú.

2.1.2. Vận dụng lối dịch đơn giản nhất có thể

   Lời văn của bản dịch phải trong sáng và dễ hiểu, đảm bảo cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác; câu từ tránh rườm rà, lan man. Tuy nhiên, thông thường bản dịch tiếng Việt luôn có độ dài lớn hơn một cách tương đối so với bản gốc tiếng Anh.

2.1.3. Tìm hiểu kỹ và thấu đáo về lĩnh vực sẽ dịch

   Đừng bao giờ dịch một bài viết thuộc lĩnh vực người dịch không am hiểu hoặc có ít kiến thức. Hãy tìm hiểu kỹ về lĩnh vực đó trước. Người dịch càng có kiến thức về lĩnh vực đó bao nhiêu thì bản dịch càng dễ hiểu và chính xác bấy nhiêu.

2.1.4. Tiến hành rà soát lại toàn bộ bài dịch một cách cẩn thận

   Dịch văn bản đòi hỏi sự tỉ mỉ và trau chuốt trong từng câu chữ. Người dịch thậm chí sẽ mất nhiều ngày để có thể dịch một đoạn văn bản theo đúng ý mình. Đừng ngần ngại chỉnh sửa lại bản dịch bất cứ lúc nào phát hiện ra sai sót, dù chỉ là những lỗi rất nhỏ.

2.2. Các quy tắc ngữ pháp viết tiêu đề báo chí tiếng Anh

2.2.1. Bỏ mạo từ, đại từ chỉ định, đại từ sở hữu

   Mạo từ, đại từ chỉ định, đại từ sở hữu như a, an, the, this, that, these, those, my, your, their, some, any….sẽ không ghi trong tiêu đề báo chí tiếng Anh

Ví dụ:

1. Boris Johnson urged to form alliance over China security law  –> Boris Johnson has urged to form an alliance over China security law

2. First meeting for grandparents and new grandchild   –> These grandparents have firstly met their new grandchild.

2.2.2. Bỏ “to be” của mẫu câu bị động, tiếp diễn

Ví dụ:

1. Ministers looking at ways to relax travel quarantine rule    –> Ministers are looking at ways to relax travel quarantine rule

2. London hospital hit by ‘tidal wave’ of patients   –> The London hospital was hit by a ‘tidal wave’ of patients

3. Tanker driven at US protesters in Minneapolis   –> Tanker has been driven at US protesters in Minneapolis

2.2.3. Đôi khi bỏ “động từ”

Ví dụ:

1. More MP resignations over expenses row   –> More MPs have resigned over the row about expenses

   Quy tắc viết tiêu đề báo chí tiếng Anh là viết thu gọn, vì vậy chúng thường được viết dạng cụm danh từ (noun phrase), chính từ chỗ này, đọc tiêu đề báo chí tiếng Anh cần phải “tư duy” đặt câu hỏi để có thể suy luận và tiên đoán nội dung bài viết.

2. Under Pressure from Boss   –> Employees have worked under high pressure from their boss

2.2.4. Biến đổi thì của tiêu đề báo chí tiếng Anh

a. Thì hiện tại đơn thay cho thì quá khứ “gần”, hiện tại tiếp diễn hoặc hiện tại hoàn thành: thì hiện tại đơn dùng cho sự kiện hiện tại và quá khứ.

Ví dụ:

1. Massachusetts Woman Finds Treasure Chest in Attic (thì hiện tại đơn)

Câu đầy đủ: A Massachusetts woman found a treasure chest in her attic. (thì quá khứ)

Tạm dịch: Một người phụ nữ ở Bang Massachusetts đã tìm được một kho báo trên tầng mái.

2. Teacher publishes best seller (thì hiện tại đơn)

Câu đầy đủ: A teacher published a best seller (thì quá khứ đơn)

Tạm dịch: Một giáo viên đã xuất bản quyển sản bán chạy nhất.

3. Mother discovers superpowers! (thì hiện tại)

Câu đầy đủ: A mother has discovered superpowers! (thì hiện tại hoàn thành)

4. Forgotten Brother Appears (thì hiện tại)

Câu đầy đủ: A forgotten brother has appeared (after a long period of time). (thì hiện tại hoàn thành)

Tạm dịch: Một người anh bị quên lãng giờ xuất hiện trở lại (sau một khoảng thời gian)

5. Professors Protest Pay Cuts (thì hiện tại đơn)

Câu đầy đủ: Professors are protesting pay cuts (at the university). (thì hiện tại tiếp diễn)

Tạm dịch: Các giáo sư đang phản đối việc cắt giảm lương (tại trường đại học).

b. Động từ nguyên mẫu (to-infinitive) thay cho tương lai “gần”

Ví dụ:

1. Mayor to Open Shopping Mall (to V)

Câu đầy đủ: The mayor is going to open a new shopping mall. (be going to+ V)

Tạm dịch: Thị trưởng sắp mở một trung tâm mua sắm mới.

2. James Wood to Visit Portland (to V)

Câu đầy đủ: James Wood is going to visit Portland soon. (be going to+V)

Tạm dịch: Nam diễn viên nổi tiếng James Wood sẽ đến Portland sớm.

c. Quá khứ thay cho quá khứ “xa”

Ví dụ:

1. Man run over and attacked

Câu đầy đủ: A man was run over and attacked.

Tạm dịch: Một người đàn ông bị đuổi rượt và tấn công.

2. Macy’s Hit as New York Imposes Curfew Amid Floyd Protests

Câu đầy đủ: Macy Store was hit as New York has imposed the Curfew Amid George Floyd Death Protests.

Tạm dịch: Cửa hàng Macy bị đột nhập khi thành phố New York áp đặt lên giới nghiệm trong lúc bạo động diễn ra về cái chết của George Floyd.

3. Kết luận

     Cách dịch tiêu đề báo chí tiếng Anh mục đích sau cùng để hiểu rõ nội dung bài báo, và để nâng cao trình độ tiếng Anh và kiến thức chuyên môn. Để dịch tiếng Anh tốt thì việc hiểu rõ các nguyên tắc dịch thuật tiếng Anh cơ bản và các quy tắc ngữ pháp viết tiêu đề báo chí tiếng Anh là rất quan trọng.


Bài viết khác