GIẢNG DẠY Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN HAI NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA PHÉP DUY VẬT BIỆN CHỨNG VÀ LÝ LUẬN NHẬN THỨC

GIẢNG DẠY Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN HAI NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA PHÉP DUY VẬT BIỆN CHỨNG VÀ LÝ LUẬN NHẬN THỨC

Th. S Nguyễn Thị Lam                                             

   Điều quan trọng và mấu chốt khi chúng ta giảng dạy triết học là việc rút ra ý nghĩa phương pháp luận cho sinh viên. Để từ đó giúp sinh viên biết vận dụng vào trong cuộc sống  cũng như hiểu biết về sự vận dụng của Đảng và Nhà nước ta trong mỗi bước phát triển của mình.

   Nguyên lý mối liên hệ phổ biến là một trong những nguyên lý đóng vai trò quan trong trong phương pháp biện chứng duy vật. Học xong nội dung này sinh viên cần phải quán triệt 2 nguyên tắc: Toàn diện và lịch sử cụ thể.

  • Nguyên tắc toàn diện là một trong những nguyên tắc phương pháp luận quan trọng của phương pháp biện chứng duy vật. Cơ sở lý luận của nguyên tắc toàn diện là nguyên lý mối liên hệ phổ biến.

Nội dung: Nguyên tắc toàn diện đòi hỏi muốn nhận thức được bản chất của sự vật, hiện tượng. Chúng ta phải xem xét sự tồn tại của nó trong mối quan hệ qua lại giữa các bộ phận, yếu tố, thuộc tính, các mặt của  chính sự vật, hiện tượng và trong sự tác động qua lại giữa các sự vật, hiện tượng đó với sự vật, hiện tượng khác.

Yêu cầu: Quán triệt nguyên tắc này cần xem xét, đánh giá từng mặt, từng mối liên hệ và phải nắm được đâu là mối liên hệ chủ yếu, bản chất, tránh phiến diện.

  Từ nội dung và yêu cầu của nguyên tắc toán diện sinh viên vận dụng vào nhận thức và thực tiễn đối với sinh viên trường Đại học kinh tế Nghệ An.

     Sinh viên trong nhận thực vấn đề nào đó cần xem xét sự vật, hiện tượng trong một chỉnh thể thống nhất với tất cả các mặt, các bộ phận, các yếu tố, các thuộc tính, cùng các mối liên hệ của chúng. Phải tính đến “tổng hòa những mối quan hệ muôn vẻ của sự vật này ứng với sự vật khác”. Để phòng tránh những sai lầm và cứng nhắc. Ví dụ: Vấn đề này yêu cầu sinh viên trong quá trình học tập phải học đều các môn không chỉ trong chuyên nghành.

   Khi quán triệt nguyên tắc này cần xem xét nó trong mối liên hệ nhu cầu thực tiễn của con người trong mỗi hoàn cảnh lịch sử nhất định. Chúng ta không nên tuyệt đối hóa tri thức đã có và tránh coi những tri thức đã có là cái bất biến, tuyệt đối mà phải không ngừng bổ sung, phát triển, không quá cứng nhắc.

   Trong hoạt động thực tiễn muốn cải tạo sự vật hiện tượng, sinh viên phải áp dụng đồng bộ hệ thống các biện pháp, các phương tiện khác nhau để tác động làm thay đổi các mặt, các mối liên hệ tương ứng của sự vật hiện tượng và trong từng giai đoạn phải nắm đúng khâu trọng tâm, then chốt.

      Vận dụng vấn đề này với cách mạng Việt Nam. Trong giai đoạn cách mạng dân tộc, dân chủ trên cơ sở phân tích toàn diện bản chất xã hội Việt Nam là xã hội thuộc địa, nửa phong kiến. Đảng ta đã nêu rõ hai mâu thuẫn cơ bản  là mẫu thuẫn giữa dân tộc ta với đế quốc sâm lược và mâu thuẫn giữa nhân dân ta với đế quốc xâm lược. Trong đó mâu thuẫn giữa nhân dân ta với đế quốc xâm lược và bọn tay sai là mâu thuẫn chủ yếu cần giải quyết trước.

Trong thời kỳ đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Đảng ta chủ trương đổi mới tất cả các lĩnh vực. Tuy nhiên, trong đó lĩnh vực kinh tế đóng vai trò quan trong nhất.

  • Nguyên tắc lịch sử cụ thể là một trong những nguyên tắc cơ bản và quan trọng của phương pháp biện chứng duy vật.

Yêu cầu nguyên tắc này trong việc nhận thức và xử lý các tình huống thực tiễn cần phải xem xét đến những tính chất đặc thù của đối tượng cần phải giải quyết khác nhau trong thực tiễn phải xác định vị trí, vai trò khác nhau của mối liên hệ cụ thể trong những tình huống cụ thể để từ đó có được những giải pháp đúng đắn, có hiệu quả.

Trong hoạt động nhận thực đòi hỏi hỏi chúng ta khi xem xét sự vật hiện tượng phải trong quá trình phát sinh, phát triển, chuyển hóa  với những bước quanh co và tác động lên quá trình tồn tại của sự vật, hiện tượng trong không gian, thời gian cụ thể gắn với điều kiện, hoàn cảnh cụ thể.

Nguyên tắc này còn yêu cầu chỉ ra được các quy luật khách quan quy định sự vận động phát triển của sự vật hiện tượng.

Nguyên tắc lịch sử - cụ thể còn đòi hỏi phải xem xét các sự vật hiện tượng trong các mối liên hệ cụ thể giữa chúng. Xem xét các mặt, các mối liên hệ cụ thể của sự vật, hiện tượng trong quá trình hình thành, phát triển, diệt vong, cho phép nhận thức đúng đắn bản chất sự vật, hiện tượng từ đó mới định hướng cho hoạt động thực tiễn của con người.

Quán triệt nguyên tắc này cần tránh và khắc phục quan điểm phiến diện và chiết trung, ngụy biện.

Vận dụng vấn đề này đối với sinh viên trong thực tiễn phải biết xác định nhiệm vụ cơ bản trong từng giai đoạn, trong từng thời điểm để có sự đầu tư, chú trọng cho hợp lý. Ví dụ giai đoạn hiện nay nhiệm vụ cơ bản của sinh viên là cần chú trọng vào việc học tập, tích lũy kiến thức làm nền tảng đế sau này ra trường làm việc tốt đáp ứng nhu cầu xã hội.

Trong tiến trình của Việt Nam từ năm 1930 đến nay. Đảng ta đã đề ra đường lối xây dựng nên kinh tế thị trường. Đẩy mạnh Công nghiệp hóa- hiện đại hóa, ưu tiên phát triển lực lượng sản xuất, đồng thời xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp theo định hướng Xã hội chủ nghĩa, phát huy cao độ nội lực, đồng thời tranh thủ ngoại lực, chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững. Từng bước cải thiện đời sống vật chất, tinh thần, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo vệ môi trường, tăng cường bảo vệ an ninh- quốc phòng.

  • Nguyên tắc phát triển.

Nguyên tắc phát triển là một trong những nguyên tắc, phương pháp luận cơ bản quan trọng của hoạt động nhận thức và thực tiễn cơ sở lý luận của nguyên tắc phát triển là nguyên lý về sự phát triển của phương pháp chủ nghĩa duy vật biện chứng.

Nguyên tắc phát triển yêu cầu khi xem xét sự vật hiện tượng phải đặt nó trong trạng thái vận động, biến đổi chuyển hóa, để không chỉ nhận thức sự vật, hiện tượng trong trạng thái hiện tại mà còn thấy được khuynh hướng phát triển của nó trong tương lai…

Nguyên tắc phát triển còn yêu cầu nhận thức được rằng sự phát triển là quá trình trải qua nhiều giai đoạn từ thấp tới cao, đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện. Mỗi giai đoạn phát triển có những đặc điểm, tính chất khác nhau. Vì vậy, phải có sự phân tích cụ thể để tìm ra những hình thức tác động cho phù hợp để thức đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển đó.

Yêu cầu nguyên tắc này trong hoạt động nhận thức và thực tiễn phải nhạy cảm với cái mới, sớm phát hiện ra cái mới, ủng hộ cái mới, tạo điều kiện cho cái mới ra đời thay thế, chống quan điểm bảo thủ, trì trệ... Con đường phát triển của cái mới có những bước phát triển quanh co, phức tạp. Vì thế chúng ta phải nhận thức được điều đó để vững tin vào cái mới mà tin tưởng vào thực tại. Tránh tình trạng thất bại nhiều lần đã nản chí. vấn đề nguyên tắc này trong nhận thức về con đường lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta có ý nghĩa hết sức quan trọng.

Trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường và hội nhập hiện nay sinh viên cần nhanh nhạy bất kịp được với cái mới phù hợp với yêu cầu lịch sử.

  • Nguyên tắc thống nhất lý luận và thực tiễn.

Cơ sở lý luận của nguyên tắc này được rút ra từ bài học về nhận thức và thực tiễn đòi hỏi trong hoạt động nhận thức và thực tiễn thì thực tiễn là cơ sở, động lực  mục đích của lý luận. Vì thế yêu cầu lý luận phải luôn luôn bám sát thực tiễn, phản ánh được các yêu cầu của thực tiễn, kết quả được kinh nghiệm của thực tiễn.

Ngược lại trong hoạt động thực tiễn phải lấy lý luận chỉ đạo khi vận dụng lý luận phải phù hợp với điều kiện cụ thể lịch sử .

Như Chủ tịch Hồ Chí Minh nói” Thống nhất lý luận và thực tiễn là một trong những nguyên tắc cơ bản của Chủ nghĩa Mác-Lênin thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng. Lý luận mà không có liên hệ với thực tiền thì lý luận suông”.

Vận dụng vấn đề này trong học tập yêu cầu sinh viên trong quá trình học tập thì lý thuyết phải đi đôi với thực hành. Thực tế hiện nay một số sinh viên ta ra trường mặc dù lý luận giỏi nhưng khi bắt tay vào việc làm cụ thể, cơ quan giao nhiệm vụ không hoàn thành hoặc không biết bắt đầu từ đâu và trong mỗi công đoạn tỏ ra long ngóng không chuyên nghiệp.

Vì thể khắc phục hạn chế này và để phù hợp với yêu cầu xã hội thì các bạn sinh viên cần gắn lý luận và thực tiễn. Chủ động liên hệ với các doanh nghiệp những người có kinh nghiệm để học hỏi.

Ngày nay tình hình thế giới diễn ra gay go phức tạp nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn cần giải quyết vì thế việc nắm vững phép biện chứng duy vật và mài sắc tư duy biện chứng vận dụng các nguyên tắc, phương pháp luận của biện chứng là rất cần thiết.

 


Bài viết khác