MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG QUÁ TRÌNH GIẢNG DẠY TRIẾT HỌC MÁC-LÊNIN

MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG QUÁ TRÌNH GIẢNG DẠY TRIẾT HỌC MÁC-LÊNIN

TS. Trần Thị Bình

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Nâng cao chất lượng  giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin ( phần I) thuộc các môn Lý luận chính trị ở các trường Đại học cả nước nói chung và ở trường Đại học kinh tế Nghệ An nói riêng là vấn đề cấp thiết. Mục đích của nâng cao là nhằm khắc phục thực trạng giảng dạy theo phương pháp truyền thụ một chiều; " đọc chép " hay " chiếu chép" của thầy và trò. Rõ ràng phương pháp này không còn phù hợp với xu thế phát triển giáo dục mới - lấy người học làm trung tâm; tôn trọng, phát huy vai trò người học. Với những kinh nghiệm, đúc rút được  trong quá trình giảng dạy và nghiên cứu khoa học, tác giả đã tích lũy  được  một số kinh nghiệm cơ bản, gần gũi, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy học phần này trong xu thế đất nước đổi mới và hội nhập hiện nay.

II. NỘI DUNG

2.1. Giảng viên phải nắm vững kiến thức và khi truyền đạt kiến thức phải chắt lọc, cô đọng, dễ hiểu. Kiến thức của triết học Mác-Lê nin rất trừu tượng, khó hiểu, sức nặng lý thuyết lớn, sinh viên thường xem đây là môn học khó-khô-khổ, nhàm chán, môn học này thường được bố trí, sắp xếp vào đầu khóa học, các em vừa rời mái trường phổ thông với những lượng kiến thức Khoa học tự nhiên và khoa học xã hội rất cơ bản thì đến môn học này có thể xem là "gánh nặng", "lo sợ" trong học tập và thi cử và thường học với tâm lý "đối phó". Vậy khi giảng viên giải thích nội dung của triết học thì phải tập trung làm rõ nội dung, nội hàm, những ý chính, cô đọng, khái quát để sinh viên hiểu được cơ bản nội dung đó. Khi kết thúc bài, giảng viên nên hệ thống hóa bài học bằng sơ đồ, cây kiến thức và nhấn mạnh, khắc sâu những kiến thức mà sinh viên phải nắm vững.

Chẳng hạn: Khi giảng phần kiến thức " Giai đoạn bảo vệ và phát triển Chủ nghĩa Mác", giảng viên nhấn mạnh có hai ý chính sinh viên cần nhớ:

Một là; Bối cảnh lịch sử và nhu cầu bảo vệ và phát triển Chủ nghĩa Mác

- Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, CNTB đã phát triển sang một giai đoạn mới là giai đoạn CNĐQ.

-  Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học tự nhiên, đặc biệt là lĩnh vực vật lý.

- Để bảo vệ lợi ích giai cấp tư sản, trào lưu chủ nghĩa kinh nghiệm, chủ nghĩa phê phán, chủ nghĩa xét lại...mang danh đổi mới chủ nghĩa Mác để xuyên tạc và phủ nhận chủ nghĩa Mác.

Hai là; Vai trò của V.I. Lênin đối với việc bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác. Trong giáo trình nội dung này viết khá dài và cơ bản quá trình V.I. Lênin bảo vệ và phát triển Chủ nghĩa Mác được chia thành 3 thời kỳ, tương ứng với ba nhu cầu cơ bản khác nhau, tuy nhiên để phát huy tính tích cực, tự giác học tập của sinh viên, giảng viên hướng dẫn sinh viên tự nghiên cứu bằng cách, ở mỗi thời kỳ chọn một tác phẩm tiêu biểu của V.I. Lênin viết để bảo vệ, phát triển chủ nghĩa Mác. Và chỉ khắc sâu nội dung có sức lan tỏa đối với kiến thức lịch sử trong nhiều nội dung học của sinh viên, đó là thời kỳ thứ 3, khi Cách mạng tháng Mười Nga thành công, đã mở ra một thời đại mới - thời đại quá độ từ CNTB lên CNXH trên phạm vi quốc tế. Sự kiện này làm nảy sinh những nhu cầu mới về lý luận mà thời C. Mác và Ph. Ăngghen chưa được đặt ra.

 Đồng thời để tránh khô khan, trừu tượng, sức nặng của lý thuyết, giảng viên có thể vận dụng linh hoạt, sáng tạo ca dao, thành ngữ, tục ngữ, lồng ghép các tác phẩm nghệ thuật có nội dung phù hợp để truyền tải nội dung chính trị vào bài giảng lý thú và hấp dẫn hơn.

Ví dụ: Ở quy luật lượng, chất

Phần Ý nghĩa phương pháp luận.  Được sử dụng ở nội dung sau:

+ Trong hoạt động nhận thức và thực tiễn, tùy theo mục đích cụ thể, cần từng bước tích lũy về lượng để có thể làm thay đổi về chất, đồng thời, có thể phát huy tác động của chất mới theo hướng làm thay đổi về lượng của sự vật, hiện tượng. Với mục đích sử dụng những câu ca dao, tục ngữ để liên hệ đến ý thức, nỗ lực, ý chí phấn đấu vươn lên trong học tập và vượt qua mọi khó khăn trong cuộc sống của sinh viên

*Kiến tha lâu cũng đầy tổ.

*Có công mài sắt có ngày nên kim.

*Đi một ngày đàng học một sàng khôn.

*Muốn cho lúa trổ bông to,

Cày bừa cho kỹ, phân tro cho nhiều.

  • Năng nhặt chặt bị.
  • Cần cù bù thông minh.

2.2. Trong giờ giảng giảm thuyết trình, diễn giải, tăng gợi mở, dẫn dắt, kích thích trí tuệ, suy nghĩ của sinh viên.

Ví dụ: Khi giảng để phân biệt vật chất với vật thể.

Khi giảng viên nói về khái niệm, nội dung vật chất xong, giảng viên dùng câu hỏi vật chất và vật thể có giống nhau không? (sinh viên nhiều em sẽ chưa biết - giảng viên chỉ vào cái bàn, cái bút để hỏi sinh viên đây là vật chất hay vật thể). Lúc này sinh viên sẽ đoán hoặc nhận biết được cái bàn là vật thể. Giảng viên chốt lại cái bàn là một dạng cụ thể của vật chất -> chính là vật thể.

Vậy vật thể là gì? Vật thể chỉ là một dạng vật chất có hình dáng cụ thể trong thế giới vật chất vô tận và bí ẩn

 Để phát huy được tính năng động, tích cực trong hoạt động của sinh viên, thì giảng viên trong giảng dạy phải tế nhị, bình tĩnh khi đặt câu hỏi mà sinh viên chưa trả lời được thì chưa vội giải thích luôn mà phải gợi ý, vui vẻ, tạo không khí thân thiện, gần gũi, gợi ý cho sinh viên, khuyến khích sinh viên thể hiện ý kiến và có những lời khen, đánh giá phù hợp để khích lệ sinh viên có tính thần xây dựng bài trong những lần tiếp theo.

2.3. Giảng viên phải có vốn kiến thức thực tiễn (kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội...) phong phú và đa dạng.

- Do yêu cầu nhận thức của sinh viên ngày càng cao, cùng với tốc độ phát triển thông tin, công nghệ nhanh như vũ bão, đòi hỏi người giảng viên phải thường xuyên cập nhật những đường lối đổi mới của Đảng và pháp luật, chính sách của Nhà nước. Nắm bắt được các thông tin đổi mới kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, những biến động của tình hình quốc tế,... thì trong bài giảng của môn triết mới sinh động, hấp dẫn được.

Ví dụ: Khi giảng ý nghĩa định nghĩa vật chất của V.I. Lênin, với nội dung; Định nghĩa vật chất của V.I. Lênin là cơ sở thế giớ quan khoa học và phương pháp luận đúng đắn cho các nhà khoa học trong nghiên cứu thế giới vật chất; định hướng, cổ vũ họ tin ở khả năng nhận thức của con người tiếp tục đi sâu khám phá những thuộc tính mới của vật chất, tìm kiếm các dạng hoặc các hình thức mới của vật thể trong thế giới. Để chứng minh điều này là đúng đắn và khoa học nhằm tạo niềm tin cho sinh viên, giảng viên phải cập nhật kiến thức mới nhất, đó là, mới đây, các chuyên gia thuộc Đại học California đã phát triển thành công một dạng vật chất có tên "tinh thể thời gian" - theo Norman Yao - thành viên của nhóm nghiên cứu cho rằng : " Đây là một dạng vật chất mới, và nó thực sự tuyệt vời vì lần đầu tiên chúng ta được trông thấy một ví dụ điển hình về vật chất cân bằng. Trong những năm gần đây, ta đã nghiên cứu quá nhiều các dạng vật chất cân bằng, như kim loại và chất cách điện. Đây là lúc chúng ta xét đến các dạng vật chất không ổn định rồi". (Nguồn: tri thức trẻ 5/2/2017) Gỉang viên phân tích thêm cho sinh viên rõ, phát hiện này có thể tạo ra một bước đột phá, cho phép con người hiểu hơn về thế giới xung quanh, cũng như phát triển thêm về công nghệ chế tạo máy tính khoa học lượng tử. Nghiên cứu này càng khẳng định điều Các Mác từng nói, không có gì ở gần con người mà lại xa lạ với con người, điều đó càng thôi thúc, khát vọng của con người là luôn khám phá, chinh phục và cải tạo thế giới.

 Hoặc là khi giảng về “biện chứng của cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng”. Sau khi giảng lý thuyết gồm có khái niệm, quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng, giảng viên phải giảng phần: “liên hệ vào quá trình đổi mới kinh tế và chính trị ở Việt Nam hiện nay”. Cụ thể giảng viên làm rõ vấn đề chính để sinh viên hiểu bài; kinh tế và chính trị và hai mặt cốt lõi của mối quan hệ giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng, trong mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị thì kinh tế giữ vai trò quyết định.

- Cơ sở hạ tầng kinh tế nước ta hiện nay là kết cấu kinh tế đa thành phần. Theo Đại hội XI (04-2011) có 4 thành phần kinh tế: kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân, kinh tế có vốn đầu tư của nước ngoài. Trong đo kinh tế nhà nước giữ vai trò chỉ đạo, tương ứng với nhiều thành phần kinh tế là nhiều hình thức sở hữu phù hợp với trình độ phát triển lực lượng sản xuất ở nước ta.

- Hiện nay với một kết cấu kinh tế đan xen nhiều thành phần thì kiến trúc thượng tầng cũng phải xây dựng, củng cố, đổi mới cho phù hợp với cơ sở hạ tầng; đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu quả quản lý của nhà nước, phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội có hiệu quả, mở rộng dâ chủ, pháp luật chặt chẽ, nghiêm minh.

Đó là nội dung cốt lõi của việc vận dụng và quán triệt biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng trong quá trình phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay.

* Lưu ý: Khi liên hệ kiến thức với thực tiễn thì giảng viên chú ý lựa chọn những ví dụ cụ thể, phù hợp, sát thực để minh họa cho các nguyên lý, quy luật hay các cặp phạm trù tránh một nội dung hoặc ý đưa ra quá nhiều ví dụ sẽ loãng vấn đề.

2.4. Để kiểm tra sự lĩnh hội kiến thức của sinh viên cũng như thái độ, kỹ năng trong học tập thì giảng viên phải ra bài tập về nhà.

          Trong hình thức đào tạo tín chỉ, bài tập của sinh viên có nhiều kiểu: Bài tập cá nhân, bài tập nhóm, bài tập tháng và giảng viên phải kiểm tra, có đánh giá, nhận xét, khích lệ thì sinh viên mới có động lực, tinh thần, niềm tin để học, tìm kiếm kiến thức trong thực tiễn đối với môn học này.

2.5. Giảng viên phải thực hiện tốt giờ thảo luận (quyết định 52/QĐ-BGDĐT 2008 quy định: giờ lý thuyết 70%, giờ thảo luận 30%). Thông qua thảo luận tạo một giờ học thoải mái, không khí trao đổi dân chủ, có sự tương tác giữa giảng viên và sinh viên, tránh sự nhàm chán, lý thuyết suông, đồng thời giải quyết những nội dung còn chưa rõ, khó hiểu, giúp sinh viên hiểu sâu hơn vấn đề. Đặc biệt thông qua giờ thảo luận, phát huy tính năng động, sáng tạo, chủ động tìm kiếm tri thức của sinh viên, rèn luyện được nhiều kỹ năng cho người học: như thuyết trình, năng lực phân tích, bảo vệ ý kiến, quan điểm, tự tin trong giao tiếp. Khi vai trò của người học được tôn trọng là góp phần đổi mới và nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập của môn học.

2.6. Giảng viên phải chú trọng nghiên cứu khoa học vì thông qua nghiên cứu khoa học, giảng viên tiếp cận, tìm tòi, khám phá những tri thức có liên quan đến chuyên môn nhằm vận dụng nội dung nghiên cứu vào bài giảng, góp phần nâng cao chất lượng dạy học. Bên cạnh đó, đối với sinh viên, giảng viên phải nhiệt tình, tận tâm trong việc hướng dẫn sinh viên nghiên cứu khoa học dưới hình thức làm tiểu luận hoặc viết tham luận...Khi tham gia viết tiểu luận, giúp sinh viên nhận ra được học tập các môn lý luận chính trị trong hệ thống giáo dục quốc dân là giáo dục những vấn đề cơ bản nhất của Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam là khoa học, đáp ứng nhu cầu thực tiễn, không máy móc, giáo điều, khô cứng mà gắn với chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Đồng thời góp phần làm cho Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng giữ vai trò chủ đạo trong đời sống xã hội, giúp thế hệ trẻ Việt Nam luôn luôn trung thành với mục tiêu, lý tưởng của Đảng, phân biệt được các giá trị Chân - Thiện - Mỹ và cái tiêu cực, giả dối để từ đó biết hành động đúng đắn, tránh vấp phải những ý thức và hành động sai lầm. Chẳng hạn, khi sinh viên làm tiểu luận: "Ý thức và vai trò của nó trong hoạt động thực tiễn" ngoài việc làm bật vấn đề lý luận của ý thức, sinh viên phải làm bật được vai trò của ý thức trong hoạt động thực tiễn,  ý thức chỉ đạo hoạt động thực tiễn của con người, giúp con người nhận biết được bản chất của sự vật, hiện tượng, từ đó đề ra phương pháp để cải tạo nó khoa học và hợp lý. Đồng thời sinh viên nhận thức được "ý thức" giúp con người luôn tu dưỡng, rèn luyện, vượt qua khó khăn để đi đến thành công.

III. KẾT LUẬN

Trong công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay, cùng với Tư tưởng Hồ Chí Minh, Chủ nghĩa Mác - Lênin đã được Đảng ta xác định là tư tưởng nền tảng, là cơ sở lý luận và kim chỉ nam cho mọi hành động. Theo đó, việc đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy, nâng cao chất lượng giáo dục và học tập các môn Lý luận chính trị nói chung và triết học Mác - Lênin nói riêng là một yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng đào tạo theo hệ thống tín chỉ ở các cơ sở đào tạo, giáo dục nói chung và trường Đại học Kinh tế Nghệ An nói riêng. Trên đây là một vài suy nghĩ chủ quan bằng kinh nghiệm của cá nhân cùng với cách nghĩ, hiểu, cùng với những cách thức tháo gỡ trong quá trình giảng dạy môn học này, bởi thiết nghĩ sáng tạo trong giảng dạy là một quá trình liên tục thậm chí là " vạn năng" của bản thân mỗi giảng viên, tuy nhiên việc lựa chọn phương pháp, hình thức nào để kết hợp thì quan trọng nhất là phải HIỂU đối tượng học,tôn trọng người học và  lấy người học  làm trung tâm.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ Giaó dục và Đào tạo (2014), Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

2. Nguyễn Văn Hòa ( 2013), Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lên nin (hỏi - đáp), NXB, Chính trị quốc gia, Hà Nội.

3. Đại học Quốc gia TPHCM, Trung tâm Lý luận Chính trị ( 2014),Sức sống của Chủ nghĩa Mác - Lênin trong thời đại ngày nay, NXB, Chính trị quốc gia, Hà Nội.

 

Tags: